Ralph Waldo Emerson - Doğa

Emerson, doğa ile geleneklerin dışında bir ilişki kuran Transandantalizm akımının temellerini attığı bu çalışmasını konu hakkındaki ilk konferanslarına dayandırır. Emerson, doğayı her şeyi içine alan ve çok az tanıdığımız ilahi bir varlık olarak tanımlar. Birey ile doğanın füzyonunu yüceltir. Bu durum aynı zamanda Buda öğretisine dayanan bir uyanışı da içerir. Emerson, doğayı görmeyi henüz tam olarak öğrenemediğimizi ileri sürer. İnsan için önemli olan Doğa'nın Ruhu'nu keşfetmek olmalıdır. Bu noktada Emerson'ın ruh olarak adlandırdığı kavram Alman filozof Hegel'in Geist olarak tarif ettiği Tin ile yakınlık göstermektedir. Emerson'a göre doğayı sadece kendi çıkar ve ihtiyaçları için kullanan insan yarım insandır.Doğa bir anlamıyla da hem Amerika kıtasının vahşi doğası ve insanı hem de Amerikan düşüncesiyle dünyanın ilk kez tanıştığı eserdir. Avrupa'nın aksine Amerika kıtası insan eli değmemiş, siyasi ve askeri tarihten bağışık bir doğadır. Emerson'ın doğayı ve insanın dünyadaki asıl rolünü farklı bir gözle görmesinin altında bu gerçeğin yattığı apaçıktır.

"Doğa’nın Şarkısı"

Benden sorulur geceler ve sabahlar,
Neşeli güneş, kambur kamer,
Hava boşlukları, körfezi mesafelerin,
Haddi hesabı olmayan günler.

Saklanırım ihtişamında güneşin,
Çınlayan ezgiler içre sessiz dilim,
Uzanırım sular seller üzre,
Uykumsıra artar kuvvetim.

Hiçbir sayı çetelemi tutamaz,
Hiçbir kabile ele geçiremez hanedanımı,
Otururum önünde Hayat Pınarı'nın
Ve dökerim sessiz sedasız tufanımı;

Ve hep zarif adımlarla
Asırlar boyu toplarım,
Nesilden nesile ender çiçekleri
Eksiksiz çelengime takarım.

Ve ardından sayısız yazların
Olgunlaşır bahçemdeki çiçeklik
Ve yıldızların şifalı ışığından
Yayılır en güçlü güzellik.

Yazdım fermanımı eskiden,
Taşın ve ateşin doğasını,
Kömür madenlerini,
Mercan adalarını.

Çalarak uydulardan ve gezegenlerden
Çekip çıkardım kırık yıldızları ayı,
Geçip gitmiş bütün o şeylerden
Yeniden kurdum dünyayı.

Ne zaman ki başladı karnavalı tanrıların
Takarak yıldız ve çiçek süslerini,
Cinler ve sürüngenler halinde
Sarıp sarmaladılar aşırı güçlerini.

Zaman ve Fikir'di mimarlarım
Sağlam temeller attılar,
Denizi kaynatıp kumu
Granitle ve kireçle kardılar.

Ama o harika çocuk—insan,
Bu arada ner'de oyalanıp durdu?
Müjdelerken onu gökkuşağı,
Gülümsemesi günbatımında parlıyordu.

Kuzey ışıklarım atlar yukarılara,
Gezegenlerim dosdoğru döner durur,
Ama o çocuk—insan doğmadı daha,
O ki hepsinin doruğudur.

Sonsuza dek dönmek zorunda mı bu devran?
Asla uyumayacak mı batıda rüzgârlarım?
Asla durmayacak mı günün birinde bir an,
Güneşi ve uyduları döndüren çarklarım?

Bu ne kadar çok giyinip soyunma,
Bıktım usandım kar kaftanımdan,
Ve ne kadar ağır dağılır gökkuşağı,
Bıktım yapraklarımdan, çağlayanlarımdan;

Yoruldum dünyalardan ve türlerden,
Ne kadar çok uzadı bu oyun partisi;
Onsuz neye yarar görkemi yaz'ın,
Neye yarar kış'ın donmuş gölgesi?

Yaratıklarımla ben onun için,
Doğum sancısı çektik ve bekledik;
Filolar halinde geldi habercileri,
Ama henüz ufukta onu görmedik.

İki kez kalıba döktüm bir şekli
Ve elimi üç kez açtım,
Birinden günü, birinden geceyi,
Birinden tuzlu deniz kumunu çıkarttım.

Bir kez Judea'da bir yemlikte,
Ve bir kez Nil'in döküldüğü yerde,
Bir kez Avon nehri kıyısında,
Ve bir kez de Akademe'de.

Krallar ve kurtarıcılar yarattım
Ve egemen kıldım krallar üzre ozanları,
Ama kısa sürdü büyülü etkisi yıldızların
Tamamlayamadım canlıları.

Dönsün yine ateşli çarklar bir kez daha,
Ve karıştırsın kazanı yeniden;
Kaynasın, Kader! antik elementler,
Sıcak, soğuk, ıslak, kuru, barış, acı hep birden.

Savaşlar, ticaret, inançlar, şarkılar birbirine karışsın
Nesilden nesile durmadan olgunlaşarak,
Bütün iklimlerin ve sayısız günlerin içinde
Güneşin kavurduğu dünya bir insan doğuracak.

Ne bir ışık karardı, ne aşındı bir atom parçası,
Eskisi gibi gücüm kuvvetim yerindedir,
Ve dikenler arasında açan taze gül goncası
Gökleri çiyler içre eritmektedir.

Türkçesi: Volkan Hacıoğlu

 

Carlos Castaneda - Kartalın Armağanı

Carlos Castaneda, Los Angeles’daki California Üniversitesi’nde insanbilim (antropoloji) dalında uzman bir öğrenciydi. Yaşlı bir Yaqııi yerlisi olan don Jııan’la tanıştığı zaman, Meksika’nın Sonora yöresindeki Kızılderililerce kullanılan çeşitli tıbbi bitkileri incelemekteydi. Donjuarı’ın öğretileri, bu iki insanın usta ve öğrenci olarak geçirdikleri ilk beş yılın öyküsüdür. Carlos Castaneda sonraları, Bir Başka Gerçeklik, Ixtlan Yolculuğu (Yacjui Kızıldereli Büyücüsü Don Juan’ınyeni Öğretileri), Erk Öyküleri ve İkinci Erk Çemberi adlı kitaplarıyla bu incelemelerin öyküsünü sürdürmüştür.

BÜTÜN CANLI VARLIKLARIN KADERİ KARTAL’IN ELİNDEDİR.

KARTAL IN ARMAĞANI KURTULMA ve ÖZGÜRLÜĞE KAVUŞMA FIRSATI DEMEKTİR
Castaneda, Meksika'ya geri döndüğünde, artık efsaneleşmiş »lan Don Juan’ın yerini almak üzere topluluğun lideri olarak seçildiğini öğrenir. Büyücülerin evrenin gizemli güçlerini tanıma, uysallaştırma ve onlardan yararlanabilme erkinin peşine düşen Castaneda, bir kez daha eski öğretilerin bilinmez dehşetler, Tanrısal görsüler ve göz kamaştırıcı içgörülerle dolu dünyasına girer. Don Juan’ın anlaşılması güç, kudretli ve lıep onunla birlikte olan ruhunun aralıksız etkisi altında, Castaneda, büyücülük sanatının daha da derinlerine iner. Büyücülüğün özüne doğru bir yolculuk hayal gücünüze ve mantığınıza bir meydan okuma.

Önsöz

Her ne kadar bir insan bilimci olsam da, bu çalışma gerçek anlamda bir insanbilimsel çalışma sayılmaz; yinede kökenleri kültürel insanbilime inmektedir, çünkü yıllar önce bu disiplin içinde bir alan çalışması olarak başlamıştı. O yıllarda, güneybatı ve kuzey Meksika’da yaşayan Kızılderililer arasında tıbbi bitkilerin kullanımı üzerinde incelemeler yapıyordum.

Geçen bunca yıl boyunca araştırmalarım, gerek kazandıkları ivme, gerekse kişisel gelişmem sonucu farklı bir duruma evrildi. Tıbbi bitkiler üzerindeki incelemelerin yerini, en az iki farklı kültürün sınırlarının ötesine geçen bir inanç dizgesi üzerindeki incelemeler aldı.

Çalışmalarımın ilgi odağında ortaya çıkan bu değişimin sorumlusu, beni daha sonra orta MeksikalI bir Mazatec Kızılderilisi olan Genaro Flores’le tanıştıran kuzey Meksikalı Yaqui Kızılderilisi don Juan Matus oldu. Her ikisi de, günümüzde genelde büyücülük olarak bilinen ve gerek tıp bilimi, gerekse ruhbilimin ilkel bir biçimi olduğu sanılan, oysa, gerçekte son derece yüksek özdüzenceli, son derece bilgili uygulayıcılar arasında var olan bir geleneği oluşturan eski bir öğretinin sürdüriiciileridir.

Bu iki adam benim için, birer bilgi kaynağından çok öğretmen oldular; ama ben yine de yaptığım işin, dağınıklığına rağmen, insanbilimsel bir çalışma olduğunu ısrarla savundum. Bu dizgenin kültürel dayanaklarını belirleyebilmek, kusursuz bir sınıflandırma yöntemi, sınıflandırıcı bir düzen, kökenleri ve
dağılımı üzerine bir varsayım geliştirebilmek için yıllarımı harcadım. Ancak, tüm bu uğraşlarım boşunaydı, çünkü sonuçta, dizgenin zorlayıcı içsel erkleri entelektüel arayışlarımı rayından çıkarttı ve beni de aralarına kattı.

Bu iki erk sahibi adamın etkisi altında, çalışmam bir yaşam öyküsüne dönüştü; çünkü, aralarına katıldığım andan itibaren, kendimi yaşadıklarımı aktarmaya zorunlu hissettim. Bu, oldukça farklı bir yaşam öyküsüdtir, çünkü burada ne sıradan bir insan olarak gündelik yaşantımı, ne de gündelik yaşantımın oluşturduğu öznel durumları aktarıyorum. Bunların yerine, birbiriyle ilişkili düşünceler ve yöntemlerden oluşan yabancı bir dizgeyi benimsemenin sonucu olarak yaşantımda gelişen olaylar örgüsünü aktarıyorum. Başka bir deyişle, incelemek istediğim inanç dizgesi beni içine çekti ve bütün
yaşamımı ona adadım.

İşte bu koşullardan dolayı, yaptığım işin tam olarak ne olduğunu açıklamak zorundayım. Sıradan bir
batılı ya da bir insanbilimci olarak yola çıktığım ilk noktadan çok uzakta olduğum şu anda, bu çalışmanın bir kurmaca olmadığını yinelemek zorundayım. Burada anlattıklarım bizler için yabancıdır; bu nedenle de gerçekdışı gibi görünmektedir.

Büyücülüğün dolambaçları içinde derinlere indikçe, başlarda bana ilkel inançlar ve uygulamalar dizgesi
gibi görünen şeyler, devasa ve içinden çıkılması güç bir dünya halini aldı. Bu dünyayı tanıyabilmek, onu aktarabilmek için, giderek artan biçimde karmaşıklaşan ve daha incelikli hale gelen yöntemler kullanmak zorundayım. Bana olanlar, ne benim önceden kestirebildiğini türden gelişmeler, ne de diğer insanbilimcilerin MeksikalI Kızılderililerin inanç dizgeleri üzerine bildiklerine benziyor. Sonuç olarak, kendimi güç bir durumda hissediyorum; bu koşullar altında yapabildiğim tek şey, bana olanları, olduğu gibi yansıtmak. İyi niyetim konusunda, ikili bir yaşamım olmadığını ve kendimi don Juan’ın dizgesinin ilkelerini uygulamaya adamış olduğumu bir kez daha vurgulamanın ötesinde herhangi bir güvence veremeyeceğim. Bana eğitmenlik yapan MeksikalI Kızılderili büyücüler, don Juan Matus ve don Genaro Flores, bilgilerini kendilerince yeterli gördükleri ölçüde bana açıkladıktan sonra, eyvallah deyip çekip gittiler. Bana düşen görevin, o andan itibaren, onlardan öğrendiğim bilgileri kendi çabamla bir araya getirmek olduğunu anladım.

Bu görevi yerine getirmek üzere çalışmalara başlamak için Meksika’ya geri döndüğümde don Juan ve don Genaro’nun beşi kadın dördü erkek dokuz çömezinin daha bulunduğunu keşfettim. Kadınların en yaşlısının adı Soledad’dı. Bir diğeri “La Gorda” takma adlı Maria Elena’ydı; diğer iiç kadın, Lydia, Rosa ve Josefina daha gençtiler ve “Küçük kız kardeşler” olarak anılıyorlardı. Dört adamın adlarıysa, yaş sırasına göre Eligio, Benigno, Nestor ve Pablito’ydu; son saydığım üçüne, don Genaro’ya çok yakın oldukları için “Genarolar” deniliyordu.

Nestor, Pablito ve artık orada olmayan Eligio’nun çömez olduklarını biliyordum zaten, ama her nedense
dört kızın Pablito’nun kız kardeşleri, Soledad’ınsa onların anaları olduğuna inanmıştım. Geçen yıllar boyunca Soledad’ı az çok tanımıştım, yaşça don Jııan’a yakın olduğu için bir saygı ifadesi olarak ona her zaman doıia Soledad şeklinde hitap ederdim. Benigno’yu tanırdım ama onun don Juan ve don Genaro ile ilişkisinden hiç haberim olmamıştı.

Anlayamadığım nedenlerden dolayı hepsi de, şu ya da bu şekilde benim Meksika’ya geri dönmemi bekliyor gibiydiler. Bana, onların liderleri, Nagualları olarak don Juan’ın yerini almamın beklendiğini bildirdiler. Don Juan’la don Ge-ııaro’nun da Eligio’nun da bu dünyadan uçup gittiklerini söylediler. Bu üç kişinin öldüğüne inanmıyorlardı; onlar, yaşadığımız dünyadan farklı, ama aynı ölçüde gerçek başka bir dünyaya girmişlerdi.

Kadınlarla—özellikle dona SoledadTa—ilk karşılaştığımız andan itibaren sürekli ters düştük. Ancak, yinede dinginleşmeme yardımcı oldular. Onlarla kurduğum ilişki, yaşamımda gizemli bir coşkunun doğmasına yol açtı. Birlikte yaşadıklarımız, düşünce ve kavrayış biçimimde çok büyük değişimler getirdi. Ama, tüm bunlar bilinç düzeyinde gerçekleşmiyordu—ya da en azından, onları ilk ziyaretimden sonra zihnimi her zamankinden daha fazla karışmış buldum; yine de bu kargaşanın içinde, şaşırtıcı ölçüde sağlam bir zemin vardı. Bu çatışmaların etkisiyle, kendimde o güne değin var olduklarını düşlerimde bile görmediğim yetenekler keşfettim.

La Gorda ve küçük kız kardeşler kusursuz birer diiş görücüydü/er; kendi arzularıyla bana yol gösterici bilgiler verdiler ve becerilerini gösterdiler. Don Juan düş görme sanatını, kişinin kendi olağan düşlerinden yararlanma, onun ve don Genaro’nun ikinci dikkat adını verdikleri uzmanlık gerektiren bir dikkat türü aracılığıyla kontrollü farkındalığa dönüştürebilme potansiyeli olarak tanımlamıştı.

Genarolardan, don Juan’ın ve don Genaro’nun öğretilerinin bir diğer yönünü oluşturan iz sürme sanatındaki başarılı uygulamalarını bana öğretmelerini bekliyordum. Iz siirme sanatı bana kişinin akla gelen her durumda en iyi sonuçları elde edebilmesini sağlayan bir dizi yöntem olarak anlatılmıştı. Ancak, Genaroların iz sürme üzerine bana anlattıkları, benim beklediğim tutarlılıktan ya da erkten yoksundu. Bu adamlar, ya gerçek anlamda bu sanatın uygulayıcıları değillerdi, ya da bu sanatı bana göstermek istemiyorlardı.

Kendilerini benim yanımda rahat hissedebilmeleri için soruşturmalarıma ara verdim, ama onlar sakin sakin oturdular ve artık hiç soru sormadığıma göre en sonunda bir Nagual gibi davranmaya başladığıma
inandılar. Hepsi de benim kılavuzluğumu ve öğütlerimi bekliyorlardı.
Beklentilerine uygun davranabilmek için, don Juan ve don Genaro’nun bana öğrettiklerini baştan sona
gözden geçirmek, büyücülük sanatının derinlerine inmek zorundaydım.

 

Mary Wollstonecraft - Kadın Haklarının Gerekçelendirilmesi

Mary Wollstonecraft (1759-1797): 38 yıl süren kısa ömrüne karşın, erkek egemenliğindeki felsefe alanında yazdıklarıyla, kendinden sonraki yüzyılları kadın hakları konusunda derinden etkileyen bir 18. yüzyıl düşünürüdür. Dilimize ilk kez çevrilen ve günümüzden 215 yıl önce yayımlanan Kadın Haklarının Gerekçelendirilmesi (1792) ise, bundan beş yıl sonra, geleceğin Frankenstein’ını yazacak kızı Mary [Shelley]’nin doğumundan 11 gün sonra ölen Wollstonecraft’ın en temel yapıtıdır.

 

 

 "Hakim kanat tarafından kadının içine düşürüldüğü bayağılığın, endişelerin, üzüntülerin çeşitliliğinin izini sürmek, bitmeyen bir görev olacaktır."

 Siyaset Felsefesi               

Burke’e Eleştiri 

İnsan Haklarının Bir Savunması eserinde her ne kadar Burke’e cevap niteliğinde olsa da muhafazakarlığın estetik, ahlak, cinsiyet, toplum, siyaset gibi görüşlerini eleştirir. 

Burke’e yönelik ise Düşünceler’den ziyade Felsefi Soruşturma eseri üzerinden eleştirilerini yöneltir. Wollstonecraft’ın karşı olduğu Burke’ün İskoç ahlakçıları gibi ortak duyu üzerinden hareket etmesidir. 

Aydınlanma’nın akıl, bilim ve ilerleme kavramlarını benimseyen Wollstonecraft, en açık hakikatlere ulaşmak için önyargılarla savaşılmasını savunur.

Aydınlanma’nın akıl, bilim ve ilerleme kavramlarını benimseyen Wollstonecraft, en açık hakikatlere ulaşmak için önyargılarla savaşılmasını savunur.

    «İnsanın hayvandan üstün olmasının nedeni nedir? Bu sorunun yanıtı, yarımın bütünden az olduğu önermesi denli açıktır. İnsanın hayvandan üstün olmasının nedeni Akıldır.

    Bir varlığı bir başka varlıktan üstün kılan hangi edinilmiş  özelliktir? Hep bir ağızdan yanıt verebiliriz: Erdem

    İnsanlara tutkular bahşedilmiş olmasının nedeni nedir? Deneyim bizlere şöyle fısıldar: İnsan bu tutkularla savaşırken, hayvanların ya da vahşilerin ulaşma yetisine sahip olmadığı bir bilgi seviyesine ulaşabilir. Eğitim

    Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz: Doğamızın mükemmeliyetinin ve mutluluğumuzun ölçütü, bireyi farklılaştıran, toplumu bir arada tutan yasaları yöneten akıl, erdem ve bilgi olmalıdır: İnsanoğluna genel olarak baktığımızda, aklın kullanılmasından doğal olarak bilgi ile erdemin doğduğu da yadsınamaz bir gerçektir.»

        «İnsanlar genel olarak akıllarını önyargılarını söküp atmak için değil, onları meşrulaştırmak için kullanıyorlar.»
        «Günümüzde önyargılara ilişkin olarak yeni bir modanın hâkim olduğunu görebiliyorum. Biri, insanlığı ve aklı da arkasına alarak da olsa, önyargılara karşı çıkmaya kalktığında, kendisine atalarının aptal olduğuna mı inandığı soruluyor. Buna, hayır diye yanıt vermeliyim; başlangıçta her türlü fikrin bir biçimde akla dayalı olduğuna inanıyorum, ama pek çok zaman yerel ve geçici bir fikir daima makul olma iddiası taşıyan temel bir ilke haline getiriliveriyor. Ama işte temel aldıkları akıl artık akıl olmaktan çıkmış olan bazı küflü fikirler; salt uzun zamandır var olmalarının onlara kazandırdığı saygınlık nedeniyle önyargıya dönüşüyor. Neden önyargıları salt önyargılar oldukları için seviyoruz? Önyargı dediğimiz, akılla kanıtlayamadığımız ama gene de ikna olduğumuz bir fikirdir; akılla temellendirebildiğimiz anda bu fikir, hatalı dahi olsa önyargı olmaktan çıkar: Öyleyse aldın muhalefet ettiği fikirleri el üstünde tutmamızın öğütlenmesi doğru mu?»

        Wollstonecraft, İskoç Aydınlanması düşüncesinde görülen akıl yerine tutku ve duyguları öne çıkaran yaklaşımlara karşı çıkmaktadır. Bu yaklaşım ise, mevcut toplumsal, siyasal ve cinsel eşitsizlikleri doğallaştırdığını ve meşrulaştırdığını ileri sürer. Mevcut yapıya hakim olmak için ise aklın duygulara hakim olması gerekir.
        Romantik kavramını da duygu olarak ele alan Wollstonecraft, romantik kavramıyla yapay ve sahte eserler üretildiğini savunur.

        Ona göre eleştirel aklı engelleyen de kadın ve erkeğe ilişkin farklı doğal duygular ve erdemler tanımlamaktır.

        Burke’ün güzel ve yüceye ilişkin düşüncelerini ele alan Wollstonecraft, kadınla özdeşleşen güzelin zayıflık, önemsizlik, küçüklük gibi niteliklerini erkekle özdeşleşen yücenin daha güçlü ve önemli nitelikleriyle karşıt olarak tanımlanmasını eleştirir.

        Wollstonecraft, Avrupa medeniyetini soyluluk ve din üzerinden ele eleştirir. Soyluluk ve din üzerinden yapay duygu ve düşünceler üreterek gerçek değerlerin ve aklın gelişmesi engellenir.
        Soylular ve Kilise/din adamları, zamanla yozlaşmışlardır. Dolayısıyla mevcut sorunları çözemezler.
        Onların amacı, mülkiyetin güvenliğidir.

        Feminist Düşünceye Katkısı
            İnsan doğasının kadın ve erkek doğası şeklinde ayrılmasına karşı çıkar.
                «Kadın cinsini aşağılayan ve doğadan türetildiği söylenerek akla dayandığı iddia edilen sayısız sav vardır.»
                Erkek akıl kapasitesi ile tanımlanırken kadın duygu kapasitesi ile tanımlanmıştır.
                Oysa eğitim sayesinde bu eşitsiz durum giderilebilir.

            «Ya doğa insanla insan arasında büyük bir fark gözetmiş ya da dünyaya şimdiye dek egemen olan medeniyet son derece taraflı davranmış. Eğitim üzerine yazılmış çok çeşitli kitapları inceledim, ebeveynlerin çocuklarım yetiştirme, okulların idare biçimlerini gözlemledim; ama sonuç ne oldu? - Bana acı veren sefaletin kaynağında kız kardeşlerimin sefil eğitiminden başka bir şey yatmadığına dair sarsılmaz bir inanç: Kadınlaş acelece varılmış tek bir sonuçtan kaynaklanan, iç içe geçen çok çeşitli nedenlerle zayıflığa ve perişanlığa mahkûm edilmiş.»

            «Bu zamansız ve verimsiz çiçeklenmenin kaynağında yanlış eğitim sistemini buluyorum; bu konuda yazan erkekleş dişi cinsi insan olarak değil de kadın olarak gördüklerinden, onları şefkatli eşler ve akılcı annelerden ziyade, alımlı metresler olarak şekillendirmeye yatkınlar; kadın cinsi deyince anlaşılan şey, bu yüzeysel saygı görüntüsüyle öylesine cilalanıp parlatılmış ki, yüzyılımızın uygar kadım, pek az istisnayı bir yana bırakacak olursak, yetenekleri ve erdemleriyle, karşısındakinde, çok daha soylu bir duygu olan saygı yerine, yalnızca sevgi uyandırmaya çalışıyor.»

        Onun temel vurgusu, bireycilik, eşitlik ve özgürlük temaları üzerinden ilerler.

        Erkekler rasyonellikleri destekleyen bir eğitim alırken kadınlar duygusal ve kadına atfedilen özelliklerini destekleyen ve yerleşik hale gelen bir eğitim almaktadır.
            «Bugüne dek kadınların aldığı eğitim, bu arada toplumun sivil yapılanması, onları önemsiz arzu nesneleri - aptallık üreten ve yayan kişiler! - haline getirmiştir; anlayışlarını geliştirmeden salt güzellik ve evlilik peşinde koştuklarında kadınların görevlerinden uzaklaştığı, kısa ömürlü güzellikleri geçince de gülünç ve yararsız yaratıklara dönüştükleri kanıtlanmalıdır.»

            «Toplumun bugün geldiği haliyle, kadınların yaşamları boyunca sürdürdükleri iş haz alıp vermektir; bu durum böyle süregittiği sürece böylesine zayıf varlıklardan pek fazla bir şey beklenemez. Doğadan güzellikle narinliğin bir arada bulunuşunun verdiği büyülenmeyi örnek alarak, güç kazanabilmek için güzelliğin hâkimiyetinden başka bir şey tanımayan kadınlaş aklın zenginleştireceği doğuştan haklarından feragat eder ve eşitlikten kaynaklanan saygın hazlara ulaşmak için emek sarf etmek yerine, kısa ömürlü kraliçeler olarak yaşamayı seçerler. Erkeklerden aşağı olmalarıyla yücelerek (kulağa bir çelişki gibi geliyor değil mi?) sürekli olarak, kadın oldukları için saygı görmek isterler; oysa deneyimleri şunu göstermeliydi: Kadın cinsine titizlikle bu temelsiz saygıyı göstermekle övünen erkekler, el üstünde tutuyor gibi göründükleri zayıflığı aslında küçümser ve sömürür.»

        Ona göre mevcut düzen mülkiyeti koruma üzerinden ilerler.
            «Düşünen zihin açısından bu dünyayı trajik bir sahne haline getiren kötülüklerin çoğunun kaynağı, mülke gösterilen saygıdır. Toplumsal arazlar, zehirli bir pınardan akar gibi bu saygıdan akar gelir. Çoğu uygar toplumda zararlı sürüngenler ve zehirli yılanlar, soylulara özgü ayrıcalıkların oluşturduğu çalıların gölgesi altında saklanır. Bu ortama hâkim olan sıcak ve hareketsiz havada şehvet gelişirken, her türlü saygın özellik olgunlaşıp erdeme dönüşmeden önce canlılığını yitirir. Saygınlık mülkiyete göre gösterildiğinden, bir sınıf diğerini ezer; mülk de bir kez edinildiğinde, yetenekleri ve erdemi ezer. Zorunlu görevlerini ihmal eden insanlara yarı-tanrılar gibi davranıldığı görülür. Din, gösterişli törenlerle ahlaktan ayrılın Tüm bunlar olurken, dünyanın değersiz insanların ve zalimlerin inine dönüşmesine şaşırmamak gerekir.»

            «Servet sahipliğiyle kadınlara özgü yumuşaklık insanoğlunu yozlaştırır ve aynı nedenden kaynaklanır. Kadınların akılcı yaratıklar olabilmeleri için onları kendi erdemlerini edinmeye teşvik etmek gerekir; çünkü akılcı bir varlık kendi çabasıyla edinmediği bir şeyle nasıl kendini geliştirebilir?
            «Kadınların davranış biçiminde bir devrim yapmanın zamanı gelmiştir - onlara yitirdikleri saygınlığı geri vermenin zamanıdır - insan türünün bir parçası olarak, kendilerini reformdan geçirerek dünyayı da reformdan geçirmelerini sağlamanın zamanıdır. Değişmez ahlak kurallarını yerel davranış alışkanlıklarından ayırmanın zamanıdır. - Erkekler yarı tanrılarsa eğer - onlara hizmet edelim! Kadınların ruhunun saygınlığı, hayvanlarınki kadar tartışmaya açıksa – akılları eğer davranışlarını doğru biçimde yönlendirecek yeterli ışığı sunmuyorsa ve hata yapmalarını da engelleyecek bir içgüdüleri de yoksa - kadınlar hiç kuşkusuz tüm yaratıkların en zavallı olanıdır! Bu koşullar altında, kaderin demirden eli altında yaradılış açısından kusurlu ve zayıf cins olmaya razı olmalıdırlar.»

        Son olarak Wollstonecraft, Fransız Devrimi’ni destekler ancak yapılış şeklini eleştirir.

Theodoros Angelopulos “Anaparastasi”

Theo Angelopoulos gazeteci rolünde - Anaparastasi (1970)

 

Yunanistanın en önemli yönetmeni Theodoros Angelopulos, çektiği ilk uzun metraj film olan “Anaparastasi”de (1970), bize Yanya’nın bir köyünde işlenmiş bir cinayeti anlatır. Filmde savcının cinayet olayını soruşturmasını izleriz. Bu süreç boyunca olaylar parça parça yeniden anlatılacaktır. Zaten filmin adı Yunanca’da “olay yeri incelemesi sırasında sanıklara yaptırılan yeniden canlandırma” anlamına gelmektedir. Angelopoulos bu filmde geçmişte gerçekleşmiş bir olayı tersten anlatarak sinema sanatının işlevini bir eğretileme (metafor) ile göstermiştir. Sinema da geçmiş olayları farklı sırayla kurgulayıp bize aktarmıyor mu? Ayrıca bu filmde yönetmen, olayı izleyen bir gazeteciyi kendisi oynar ve bizi yukarıdaki gibi bir yorum yapmaya zorlar adeta. Filmin asıl sürprizi ise şudur: Yönetmen bize her şeyi anlatır, fakat asıl cinayet sahnesini bir türlü göremeyiz. Böylece Angelopoulos gerçeğin tümünü anlatmasının mümkün olmadığını alçakgönüllü bir şekilde biz izleyicilere hatırlatmaktadır.

 

Marcus Aurelius’un Ruhsal Öğretileri / Aurelius Düşünceler

   İnsanı Mutsuz Eden Nedenler

Her yeni güne başlarken, kendine şunu anımsat: ‘Bugün yine, meraklı, nankör, kendini beğenmiş, hilekâr, kıskanç ve bencil bir sürü insan çıkacak karşıma.’Onları bu duruma getiren, iyi ile kötüyü ayırt edemeyecek kadar cahil olmalarıdır.

Utanmazın biri seni incitirse, hemen şunu sor kendi kendine:Dünyada utanmazların bulunmaması olanaklı mıdır?” Olanaksızdır. Öyleyse olanaksız olanı isteme; çünkü bu insan da dünyada var olması kaçınılmaz olan utanmazlardan biridir. Bu düşünceyi, bir hırsızla, bir hainle, ya da başka bir kötü insanla karşılaştığında da aklında tut, çünkü bu tür insanların var olmamalarının olanaksızlığını anımsar anımsamaz, onlara daha kolay katlanırsın. 

Sana sıkıntı veren yüzeysel şeylerden kendini kurtarmaya gücün yeter; çünkü bunlar yalnızca senin imgeleminde vardır; o zaman tüm evreni kucaklamak, öncesiz sonrasız zamanı kavramak, her şeyin hızla dönüşümünü ve doğumla ölüm arasındaki mesafenin ne denli kısa, doğumdan önceki zamanın ne denli uzun olduğunu, ölümün ardından gelecek zamanın da nasıl eşit ölçüde sınırsız olacağını kavramak için geniş bir yer açacaksın kendine.

Birisi sana bir haksızlık ederse, hangi iyi ve kötü kavramının ona bunu yaptırdığını düşün hemen. Böyle düşünürsen, ona acırsın, artık ne şaşkınlık duyarsın, ne öfke. Çünkü ya onunla aynı iyi kavramına sahipsindir, ya da benzer bir kavramına; o zaman onu bağışlamak zorunda kalırsın, çünkü benzer koşullarda sen de onunla aynı biçimde davranırsın. Ama onunla artık aynı iyi ve kötü kavramına sahip değilsen, şeylerin çarpıtılmış görülerine sahip olan kişiye hoşgörü göstermen daha kolay olacaktır.

Birisinin hatasına öfkelendiğinde derhal kendine bak ve kendinin de nasıl hata yaptığını düşün; örneğin iyinin paraya ya da hazza ya da bir parçaşöhrete eşdeğer olduğunu düşünmen gibi. Bunun bilincine vardığında, özellikle de seni öfkelendiren kişinin gergin olduğunu ve yapabileceği pek başka bir şey olmadığını ayrımsadığında, öfkeni hemen unutursun. Ve eğer bir yolunu bulabilirsen, karşındaki insanın gerginliğini gidermelisin.

İnsanlar birbirleri için dünyaya gelmişlerdir. Bu nedenle onları eğit ya da katlan onlara.

Bu dünyadan yalanı, ikiyüzlülüğü, uçarılığı, kendini beğenmişliği hiç tatmadan ayrılmak kuşkusuz en bilgece şey olurdu; en azından, son soluğunu bunlardan tiksinmiş olarak vermek, şanssız bir deniz yolculuğundan sonra acil manevra yapmak gibidir. Yoksa kötülüklerine bağlı kalmayı mı yeğliyorsun, deneyimin seni bu beladan kaçmaya razı etmedi mi hala? Çünkü zihnin bozulması, bizi kuşatan havanın bozulmasından, kirlenmesinden daha ciddi bir vebadır. O veba salt hayvanları etkiler, bu ise insanlığımızı ortadan kaldırır.  

Varolan ve doğan her şeyin nasıl hızla geçtiğini, yok olup gittiğini düşün sık sık. Çünkü madde durmadan akan bir ırmağa benzer, etkinlikleri sürekli dönüşüme uğrar, değişkeleri sonsuzdur, hemen hemen hiçbir şey dural değildir, elini uzatsan tutabileceğin kadar sana yakın olan şey bile. Geçmişin ve geleceğin, içinde her şeyin yok olup gittiği sınırsız uçurumunu düşün. Öyleyse, bütün bunların ortasında gurura kapılmak, çırpınmak, yakınmak aptallık değil midir, sıkıntılarımız uzun bir zaman sürmeye yazgılıymış gibi.

Bütün bunları ne zamandır ertelediğini ve kaç kez Tanrılardan yeni kayralar almana karşın onlardan yararlanmadığını anımsa. Nasıl bir evrenin parçası, dünyayı yöneten hangi varlığın türemesi olduğunun; sana ödünç verilen zamanın sınırlılığının, onu zihninin sislerini dağıtmak için kullanmadıkça, bu sınırlı zamanın yokolup gideceğinin, senin de yok olup gideceğinin ve o zamanın bir daha eline geçmeyeceğinin bilincinevarmanın vakti geldi, geçiyor. 

Varolan şeyler arasından en hoşuna gidenleri seç, eğer olmasalardı, onları nasıl isteyeceğini düşün. Ama sahip olmaktan mutluluk duyduğun şeyleri aşırı değerlendirmemeye alıştır kendini; yoksa bir gün onları yitirirsen sarsılırsın.

İyi insanın nasıl olması gerektiğini anlatmayı bırak artık; anlattığın insan ol.

Akılcı insanın iyiye ya da kötüye doğru değişmesi, düşündükleriyle değil davranışlarıyla olur. Öyleyse biz de bir insanın mükemmelliğini ve yanlışlarını onun düşüncelerine göre değil davranışlarına göre değerlendirmeliyiz.

Akılcı bir insanın yapısında, adalete ters düşen hiçbir erdem göremem; ama zevk düşkünlüğüne karşı bir erdem görürüm, bu da kendine hâkimiyettir.

Sorun çözme ? Bugün kendimi sorunlarımdan uzaklaştırdım, daha da iyisi sorunlarımdan kurtuldum. Çünkü onlar benim dışımda değil, içimdeydi. Özellikle de zihnimin yargılarından kaynaklanıyordu.

Fevri olmamak ? Eğer bir şey doğru değilse yapma, eğer bir şey doğru değilse söyleme. Fevri hareketlerine hakim ol.

Kendini kontrol ? Fantezilerinden kurtul. Arzularının avucunda oynattığı bir kukla olmaktan kurtul. Doymak bilmez iştahını bastır. Asıl kişiliğinin gücünü korumasını sağla. Yeryüzünde alacağın, vereceğin son nefesleri düşün. Bırak bir insanın yaptığı hata, onun hatası olarak kalsın?

Başına gelenleri ve senin yazgında bulunanları yalnızca sev. Bundan daha uygun ne olabilir?