Fortunato’nun
binlerce hareketine katlanmışımdır, elimden geldiği kadar; ama onurumu kıracak
sözler söylediğini görünce, intikam almaya and ettim. Sizler, benim ruhumu bu kadar
iyi kavramış olan sizler, onun karşısına geçip açıkça meydan okumamış olduğumu
anlamışsınızdır. Ta sonunda intikam alacaktım; bu kararım kesindi - kesinliği
biraz da, herhangi bir tehlikeyi göze almak istemememden geliyordu. Sadece cezalandırmak
yetmezdi, kendime bir suç yüklemeden cezalandırmalıydım. Bir yanlışın
düzeltilmiş sayılması için onu düzeltene bir kötülük gelmemiş olması gerekir.
Sonra bir de yanlışı yapan, yanlışı düzeltmekte olanın kendinden intikam
aldığını anlamazsa, o yanlış düzeltilmiş sayılmaz.
Şu iyice anlaşılmalıdır
ki, ne sözlerimle, ne de hareketlerimle, Fortunato’nun iyi niyetimden kuşkulanmasına
neden olacak bir durum yaratmadım. Eskisi gibi yüzüne gülmeye devam ettim, onu nasıl
boğazlayacağımı düşünerek gülmekte olduğumun farkına varmadı.
Onun da zayıf bir noktası
vardı - bu Fortunato’nun - gerçi öbür bakımlardan saygı beslenecek, belki
korkulacak bir adamdı, ama zayıf bir noktası vardı. Şaraptan anladığını
söylerdi, gururlanırdı bununla. Gerçekten sanatçı ruhu taşıyan İtalyanlar pek
azdır. Çoğu zaman güzel şeyler karşısındaki coşkunlukları gidişe uymak,
fırsatları kaçırmamak içindir - bile bile takınırlar o tavırları,
İngiltere’den ya da Avusturya’dan gelen milyonerleri kandırmak için. Resimler,
değerli taşlar alanında Fortunato da memleketlileri gibi bir şarlatandı - ama eski
şaraplar konusunda içtendi. Bu konuda hani ben de ondan pek farklı değildim: İtalyan
şarapları üzerine epeyce bilgim vardı, ne zaman fırsatını bulsam, bol bol satın
alırdım.
Karanlık bastırmak üzereydi,
karnaval mevsiminin çılgınlıklarla dolu akşamlarından biriydi; arkadaşımla
karşılaştım. Bana aşırı bir sıcakkanlılıkla sokuldu, epeyce içmişti. Soytarı
kılığındaydı. Her yanını sıkı sıkıya saran, çizgi çizgi, renk renk bir elbise
giymişti, kafasındaki koni biçimli şapkada çıngıraklar vardı. Onu gördüğüme
pek sevinmiştim, daha önce hiç elini o kadar candan sıktığımı hatırlamıyorum.
“Sevgili Fortunato,” dedim,
“ne büyük talih sana rastlamam. Bugün ne kadar iyi görünüyorsun! Bir fıçı
şarap geçti elime, Amontillado diye sürdüler, benim kuşkum var doğrusu.”
“Nasıl?” dedi.
“Amontillado? Bir fıçı? Olamaz! Hem de böyle karnaval ortasında!”
“Benim kuşkum var
doğrusu,” diye tekrarladım, “üstelik sana sormadan bir Amontillado fıçısına
verilecek parayı tamamı tamamına ödemek budalalığını da gösterdim. Sen yoktun
ortalarda, bir başkasına kaptırırım diye korktum.”
“Amontillado!”
“Benim kuşkum var
doğrusu.”
“Amontillado!”
“Bu kuşkudan kurtulmak
istiyorum.”
“Amontillado!”
“Senin işin vardır diye
Luchesi’ye gidiyorum.Şaraptan anlayan biri varsa, o da Luchesi’dir. Söyler bana-“
“Luchesi, Amontillado’yu
Sherry’den bile ayıramaz.”
“Gene de bazı budalalar onun
bu alanda senden aşağı olmadığını söylüyorlar.”
“Hadi gidelim.”
“Nereye?”
“Sizin mahzene.”
“Dostum, hayır, senin
iyiliğinden yararlanmak istemem. İşin olduğu belli. Luchesi -“
“Hiçbir işim yok; haydi
gel.”
“Dostum, hayır. İşinin
olup olmamasını bırak bir yana, bakıyorum da sen iyice soğuk almışsın. Mahzenlerin
rutubeti dayanılacak gibi değil. Duvarlar bütün pamuk pamuk olmuş; güherçile
içinde.”
“Olsun, gene de gidelim,
haydi. Bir şeyim yok benim. Amontillado! Seni kandırmış olacaklar. Luchesi’ye
gelince, o Sherry’yi Amontillado’dan ayıramaz. “
Fortunato bunları söyleyerek
koluma yapıştı. Kara ipekten bir maske takıp bir pelerine iyice sarındım, beni
köşküme doğru koşturmasına göz yumdum.
Hizmetçiler evde değildi;
karnaval mevsimi onuruna eğlenmek için sıvışmışlardı. Sabah olmadan eve
dönmeyeceğimi söylemiştim onlara, sakın bir yere ayrılmayın diye de kesin emirler
vermiştim. Bu emirlerin işe yaramayacağını, ben daha arkamı döner dönmez hepsinin
birden ortadan yok olacaklarını biliyordum.
Duvardaki yuvalarından iki
meşale çıkarıp birini Fortunato’ya verdim; iç içe odalardan eğilerek geçip
mahzene giden kemerli geçide geldik. Döne döne inen yüksek bir merdivene girerken, ona
dikkatli olmasını yalvardım. Sonunda merdivenin altına vardık ve Montresor’lerin
mezarlarının ıslak toprağı üzerinde yan yana durduk.
Arkadaşımın adımları
kararsızdı, şapkasındaki çıngıraklar, o yürüdükçe çın çın ötüyordu.
“Fıçı?” dedi.
“Daha ilerde, “ dedim.
“ama önce şu mahzenin duvarlarında parıldayan beyaz örgülere bir bak.”
Bana döndü, sarhoşluğun
gözyaşlarını damıtmış olan buğulu bakışlarını gözlerimin içine dikti.
“Güherçile mi?” diye
sordu sonunda.
“Güherçile,” diye cevap
verdim. “Nezamandan beri öksürüyorsun böyle?”
“Öhö! öhö! öhö! -
öhö! öhö! öhö! - öhö! öhö! öhö! - öhö! öhö! öhö! - öhö! öhö!
öhö”
Zavallı arkadaşım
dakikalarca bir türlü cevap veremedi bana.
“Bir şey değil,” dedi
sonunda.
“Gel” dedim, kararını
vermiş bir adam tavrı takınmıştım, “geri dönelim; senin sağlığın çok daha
değerli. Zengin, her yerde saygı gören, beğenilen, sevilen bir insansın; mutlusun,
ben de öyleydim bir zamanlar. Aranacak, özlenecek bir adamsın. Kendim için olsa
aldırmam bile. Geri dönelim; hastalanacaksın, böyle bir şeye neden olmak istemem.
Hem, Luchesi var -“
“Yeter,” dedi,
“öksürüğüme bakma, bir şeyim yok; öldürmez beni. Öyle öksürükle ölmem
ben.”
“Doğru - doğru,” diye
cevap verdim, “inan bana, seni boşu boşuna korkutmak niyetiyle söylemedim bunları;
ama gerekli önlemleri de almalısın. Şu Medoc şarabından çekersek birer tane,
rutubete karşı korur bizi.”
Bunu söylerken toprağın
üzerine uzunlamasına sıralanmış şişelerden birini alıp boynunu kırıverdim.
“İç,” diyerek ona
uzattım şarabı.
İstekli bir susuzlukla
şişeyi dudaklarına götürdü. İçmeden önce durup dostça bir selam verdi bana,
başındaki çıngırakları çın çın öttü.
“Şerefe,” dedi,
"çevremizde son uykularını uyuyan şu ölülerin şerefine içiyorum.”
“Ben de senin uzun yıllar
yaşamana.”
Gene kolumu tuttu, ilerledik.
“Bu mahzen,” dedi, ne kadar
geniş.”
“Montresor’ler,” diye
cevap verdim, “büyük bir aileydi, sayıca da pek çoktular.”
“Armanızı unuttum.”
“Mavi bir tarlada, kocaman,
altın rengi bir insan ayağı; ayak kızgın bir yılanı eziyor, yılan dişlerini
toprağa geçirmiş.”
“Ya onur tümceniz?”
“Nemo me impune lacessit.”
“Güzel!” dedi.
Şarap gözlerinde parıldadı,
çıngıraklar çın çın öttü. Medoc beni de ısıtmıştı. İçleri kemik yığılı
duvarlar boyunca, boy boy fıçıların arasından, mezarların ta en iç köşelerine
doğru yürüdük. Gene durdum, bu kez Fortunato’nun kolunu dirseğinin üst yanından
kavrayacak kadar ileri gittim.
“Güherçile!” dedim,
“bak, gittikçe artıyor. Tavandan yosun gibi sarkıyor. Irmağın yatağından daha
aşağıdayız. Islaklık, damla damla, kemiklerin arasında dolaşıyor. Gel, iş işten
geçmeden geri dönelim. Öksürüğün -“
“Bir şey değil,” dedi,
“haydi yürü. Ama önce şu Medoc şarabından biraz daha içelim.”
Ona bir De Grave şişesi
kırıp uzattım. Bir dikişte boşalttı. Gözleri hırçın bir ışıkla yandı.
Güldü, şişeyi havaya fırlatıp ne olduğunu anlayamadığım bir hareket yaptı.
Şaşkın şaşkın baktım
ona. Hareketi tekrar etti – tuhaf birşey yapıyordu.
“Anlayamıyorsun?” dedi.
“Hayır,” diye cevap
verdim.
“Öyleyse sen biraderlerden
değilsin.”
“Nasıl?”
“Mason değilsin.”
“Evet, evet onlardanım.”
dedim, “evet, evet”
“Sen? Olamaz! Mason?”
“Mason ya,” diye cevap
verdim.
“İşaretini yap öyleyse,”
dedi.
“İşte işaretim,” dedim,
pelerinimin altından bir mala çıkardım.
“Alay ediyorsun,” diye
bağırarak birkaç adım geri sıçradı. “Haydi, haydi şu Amontillado’ya
gidelim.”
“Öyle olsun,” dedim,
malayı pelerinimin altına sokarak ona gene kolumu uzattım. Ağırlığını vererek
yaslandı. Amontillado’yu araya araya yolumuza devam ettik. Bir sıra alçak kemerin
altından geçtik, aşağı doğru indik, yürüdük, gene aşağı doğru indik, derin
bir mahzen odasına geldik, havası pek kötüydü buranın, öyle ki, meşalelerin alevi
bile sindi.
Onun da öbür ucunda daha dar
bir oda vardı. Duvarları, Paris’in büyük mezarlarında olduğu gibi, tavana kadar
yükselen, üst üste yığılmış insan kalıntılarıyla örtülüymüş. Gene de
öyleydi üç yanı, dördüncü duvardaki kemikler ise yere indirilmiş, bir noktada
büyücek bir küme yaparak toprağın üstüne gelişigüzel saçılmıştı. Kemiklerin
yerlerinden oynatılmasıyla ortaya çıkmış olan duvarda bir iç hücre daha gördük,
derinliği aşağı yukarı birbuçuk, eni bir, yüksekliği de iki ikibuçuk metre
kadardı. Belli bir iş için hazırlanmışa benziyordu, duvardaki mezarların
tavanlarını tutan iki büyük desteğin arasında bir boşluk gibiydi; arkasını da
gene o mezarları çevreleyen granit duvarlardan biri kapatmaktaydı.
Fortunato elindeki alevsiz
meşaleyi yukarı kaldırarak oyuğun derinliğini görmeye çalıştı, ama boşuna.
Zayıf ışık onun sonunu göstermedi bize.
“Yürü,” dedim.
Amontillado bunun içinde. Luchesi’ye gelince –“
“Mankafanın biridir o,”
diye sözümü kesti, bu arada adımını da atmıştı, hemen arkasına takıldım. Bir
anda oyuğun sonuna varmış, kayayla burun buruna gelmişti, ilerleyemediğini görünce
aptalca bir şaşkınlık içinde kalakaldı. Bir an daha geçti geçmedi granite
zincirleyiverdim onu. Oyuğun sonundaki düz duvarda, yatay olarak birbirinden aşağı
yukarı yetmiş santim uzaklıkta iki demir halka vardı. Bunlardan birine kısa bir
zincir, öbürüne de bir asma kilit takılmıştı. Zinciri onun beline dolayıp kilidi
vurmak birkaç saniyelik bir işti. Karşı koyamayacak kadar büyük bir şaşkınlık
içindeydi. Anahtarı çekip alarak oyuktan çıktım.
“Elini duvara sür de bak,”
dedim, "her yan güherçile içinde. Çok rutubet var doğrusu. Bir kere daha
yalvarıyorum geri dönmen için. Hayır mı? Öyleyse seni bırakıp ayrılmam gerek. Ama
önce elimden gelen her türlü özeni göstermeliyim.”
“Amontillado!” diye
bağırdı ansızın; daha şaşkınlığı geçmemişti.
“Doğru,” diye cevap
verdim, “Amontillado.”
Bu kelimeleri söylerken, biraz
önce andığım o kemik yığınının içinde çalışmaya başlamıştım. Kemikleri
eşeleyip sağa sola fırlattım, altlarından bir miktar harç ile yapı taşları
çıktı. Bu maddeleri kullanarak malamla oyuğun önüne bir duvar örmeye giriştim.
Duvarın birinci sırasını
bitirmiştim ki Fortunato’nun iyiden iyiye ayılmış olduğunu gördüm. Bunun ilk
işareti oyuğun derinliğinden doğru gelen inilti gibi bir sesti. Sarhoş bir adamın
iniltisi değildi bu. Sonra uzun bir sessizlik oldu. İkinci sırayı çıktım,
üçüncüyü, dördüncüyü çıktım; o sırada zincirin şiddetle sarsıldığını
duydum. Bu zincir sesi birkaç dakika devam etti, o arada ben de işimi bırakıp
kemiklerin üstüne oturdum, tadını çıkara çıkara dinledim onu. Sonunda bu
şıkırtı durulunca malayı tekrar elime alıp hiç ara vermeden beşinci, altıncı,
yedinci sıraları bitiriverdim. Duvarın yüksekliği göğsüme yaklaşmıştı. Gene
durdum, meşaleyi kaldırıp aralığa tuttum, içerdeki biçimin üzerine birkaç zayıf
ışık çizgisi düştü.
Zincire vurulu insan biçiminin
boğazından birbiri ardınca fışkıran yüksek, tiz çığlıklar sanki beni geri itti.
Bir an duraladım – titredim. Kılıcımı çekip oyuğa doğru bir davrandım, ama
birden aklım başıma geldi, kendimi toparladım. Elimi mezarların sağlam taşlarına
dayadım, durulmuştum. Yeniden duvara yaklaştım. Onun yaygarasına, bağırışlarına
karşılık vermeye başladım. O bağırdı, ben bağırdım – yardım ettim ona –
onunkilerden daha uzun süren, daha güçlü olan çığlıklar attım. Ben böyle
yapınca, yaygaracının sesi kesildi.
Gece yarısı olmuştu, işim
sona ermek üzereydi. Sekizinci, dokuzuncu, onuncu sıraları da tamamlamıştım. On
birinci, sonuncu sıranın da bir bölümünü bitirmiştim; yerine yerleştirilip
sıvanacak bir tek taş kalmıştı. Onu kaldırmaya çalışıyordum; kaldırıp yarı
yarıya yerine soktum. Ama tam o sırada oyuğun içinden sinsi bir kahkaha yükseldi,
saçlarım dimdik oldu. Bunun arkasından insanı acındıran bir ses duyuldu, soylu
Fortunato’nun sesine hiç benzemiyordu. Şunları söyledi:
“Ha! ha! ha! – he! he!
evet, Amontillado. Ama geç olmuyor mu? Bizi beklemezler mi köşkte. Lady Fortunato ile
ötekiler? Haydi gidelim artık.”
“Evet,” dedim, “haydi
gidelim artık.”
“Tanrı aşkına,
Montresor!”
“Evet,” dedim, “Tanrı
aşkına!”
Ama bu kelimelere bir cevap
gelmesini boşuna bekledim. Sabrım tükendi. Yüksek sesle bağırdım:
“Fortunato!”
Cevap yok. Bir daha
bağırdım:
“Fortunato!”
Gene cevap yok. Delikten bir
meşale sokup içeri baktım. Buna karşılık sadece çın çın öten çıngırakların
sesi geldi. Yüreğim sıkışmaya başladı – mezarlardaki rutubet yüzünden. İşimi
sona erdirmek için acele ediyordum. Son taşı da yerine yerleştirip sıvadım. Yeni
duvarın önüne kemiklerden yapılma eski duvarı ördüm. Elli yıldır insan eli
dokunmadı onlara, In pace requiescat!
Çeviren : Memet Fuat