"Ben, 1919 senesi mayısı içinde Samsun'a çıktığım gün, elimde maddî
hiçbir kuvvet yoktu; yalnız, Büyük Türk Milletinin asaletinden doğan ve
benim vicdanımı dolduran yüksek ve manevî bir kuvvet vardı. İşte, ben,
bu ulusal kuvvete, bütün milletime güvenerek işe başladım."
Samsun, bağımsız ve modern Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasında, fikrî
ve fizikî ilk adımın atıldığı, Anadolu'nun ve Türk'ün, içindeki birlik,
bütünlük, bağımsızlık ve sonsuz mücadele karar ve bilincinin,
zihinlerde, güçlü, umutlu ve somut bir şekilde yer aldığı şehirdir.
Atatürk, millet egemenliğine dayalı, kayıtsız şartsız bağımsız bir
Türk devleti kurmak görüşü ve kararındaydı ve bu kararını da, 19 Mayıs
günü Samsun'a ayak bastığında uygulamaya koymuştu.
Samsun'un millî mücadeledeki önemi, Atatürk'ün, Büyük Nutkunu,
Samsun'a çıkışıyla başlatmasından da anlaşılmaktadır. Atatürk, o yılları
şöyle anlatır: " Ben, 1919 senesi mayısı içinde Samsun'a çıktığım gün,
elimde maddî hiçbir kuvvet yoktu; yalnız, Büyük Türk Milletinin
asaletinden doğan ve benim vicdanımı dolduran yüksek ve manevî bir
kuvvet vardı. İşte, ben, bu ulusal kuvvete, bütün milletime güvenerek
işe başladım. "
Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919 günü Samsun'a ayak bastığında, hayatî
öneme sahip işler başarmaya ve yapmaya geldiğini çok iyi bilmekteydi;
çünkü, yapması gerekenleri düşünmüş, tasarlamış, kimlerden ne ölçüde
istifade edeceğinin planlarını yapmıştı.
19 Mayıs sonrasında gelişen olayların hiçbiri rastlantı değildir.
Millî mücadeledeki hiçbir eylem, gelişigüzel ortaya çıkmamıştır. Millî
mücadele, bizatihi, engin görüşlü bir komutanın, bir siyaset adamının,
bir Türkiye sevdalısının derin tefekkürleri sonucunda adım adım yazılmış
bir kurtuluş ve yeniden diriliş destanıdır.
19 Mayıs, 23 Nisan, 30 Ağustos ve 29 Ekim, aynı zincirin
halkalarıdır. Bu halkaların temeli 19 Mayıstır ve bu tarih, aynı
zamanda, devrimci ve yenilikçi bir atılımın da başlangıcıdır. Evet, 19
Mayıs 1919, Türk toplumu için, cumhuriyete, millî egemenliğe ve
nihayetinde de demokrasiye uzanan yolun şanlı bir başlangıcıdır.
19 Mayıs 1919 sabahı Samsun'a ayak basan Mustafa Kemal, burada
yaktığı özgürlük ve yeniden diriliş ateşiyle ulusu şaha kaldırmış ve
düşmanı yurttan kovmak suretiyle de yeni cumhuriyeti kurmuştur.
“Tiyatro oyunlarımı bir çok dilde ve
ülkede, ve büyük tiyatrolarda dinlemiş durumdayım. Ve bugün ilk olarak
bir oyunumu Esperanto dilinde duyuyorum. Kendimi siz amatör oyuncuların
arasında olduğum kadar başka hiç bir yerde bu kadar duygusal
hissetmemiştim… Esperanto’nun çok müziksel bir dil olduğunu düşünüyorum.
Onun bir dünya dili olup olamayacağını bilemiyorum ve bu kısım da beni
çok ilgilendirmiyor: bu belki oldukça uzun bir süre sonra
gerçekleşebilir. Beni ilgilendiren asıl şey, bu fikir için savaş veren
insanların şimdiden var olduğudur. Ebeveynlerin çocuklarına bu dili
öğretmelerini tavsiye ediyorum. Eğer daha genç olsaydım ben de öğrenmeye
çalışırdım. Bu savaşınızda sizlere başarılar diliyorum.” Nazım Hikmet
